Zelfredzaamheid van ouderen begint bij jezelf.

Gezondheid is afhankelijk van veel factoren. Vooral de leefstijl speelt een belangrijke rol bij ouderen en chronisch zieken. Ongezonde gewoonten zorgen voor veel verlies van kwaliteit van leven. Maar hoe houd je grip op je eigen leefwijze als je dement raakt, Altzheimer krijgt of wat voor aandoening dan ook? Blijf positief over je eigen functioneren!

Zelfredzaamheid betekent dat mensen zelf in staat zijn om de leefbaarheid in hun omgeving te verbeteren en sociale problemen bespreekbaar te maken. Veelal heb je een leven achter je waarin je dit hebt ontwikkeld. Clark concludeerde al in 1991 dat er 12 vaardigheden overeen kwamen met de meeste succesvolle zelfmanagementinitiatieven onder senioren. Deze vaardigheden bevatten de mogelijkheid om symptomen te herkennen en hierop actie te ondernemen; medicatie correct te gebruiken; voedingspatroon en fysieke activiteit te managen; effectief te interacteren met aanbieders van gezondheidszorg; bronnen van de gemeenschap te gebruiken; relaties met significante anderen te onderhouden en psychologische reacties op ziekte te managen. Bij het ouder worden of het krijgen van een chronische ziekte, kunnen deze vaardigheden langzaam achteruit gaan. Is dat erg? Zelf denken ze vaak van wel.

Het gaat ouderen vooral om het feit dat ze zelf hun dagelijkse activiteiten kunnen blijven doen en sociaal kunnen blijven functioneren. Door ziekte kunnen daarin allerlei beperkingen ontstaan. Dat veroorzaakt veelal onzekerheid en angst. Mensen in de omgeving gaan hierin mee, maken zich ongerust, nemen taken over en uiten dit. Een negatieve spiraal van afhankelijkheid en faalangst is ingezet. Essentieel is om deze tendens om te draaien. Daarin draagt iedere betrokkene zijn eigen verantwoordelijkheid.

Dit vraagt bewustzijn van het eigen gedrag van personeel, kinderen en verwanten. Zij zijn hiertoe vaak beter in staat dan de betrokken senioren. Denk positief, vol vertrouwen en geef iemand de ruimte en de tijd die hij nodig heeft. Geniet van de vreugdevolle blik van iemand die vorige week zijn schoenveters niet vast kreeg, maar die het nu wel weer lukte. Van het plezier dat ontstaat als je complimenten geeft. Van de warmte die je voelt bij een knuffel nadat ze voor de tiende keer geduldig hetzelfde antwoord kreeg.

Sociale innovatie? Geef seksualiteit de ruimte die het verdient.

De seksualiteit van ouderen en chronisch zieken is een verwaarloosd onderwerp. Er is weinig diepgaand onderzoeksmateriaal. Hoe kunnen we dan verwachten dat begeleidend personeel in verpleeg- en verzorgingshuizen hier goed mee om kan gaan? Schaam je niet en praat er open over. Ontdek gezamenlijk hoe hier ruimte aan gegeven kan worden.

De seksuele gezondheid van ouderen en chronisch zieken speelt een belangrijke rol. Velen behouden een rijk en actief seksleven tot ver in de 80. Een onderzoek onder 3.000 senioren tussen de 57 en 85 bevestigt dat meer dan de helft tot driekwart van hen seksueel actief is. “Er is een algemene indruk dat oudere mensen niet zoveel interesse hebben in seks,” zegt Stacy Tessler Lindau van de Universiteit van Chicago. “Onze studie laat zien dat dit gewoon niet waar is. Oudere mensen waarderen seksualiteit als een belangrijk onderdeel van hun leven.”

Als je over seks bij ouderen en chronisch zieken praat heb je het niet enkel over geslachtsgemeenschap. Eén van de meest ernstige verliezen bij het ouder worden is het terug lopen van fysieke aanraking en intimiteit en dit kan juist zoveel plezier opleveren. “Ik geloof dat seksuele activiteit, in al haar verschijningsvormen, zowel fysiek als intellectueel als zelfs spiritueel voldoening kan geven,” aldus Patricia Bloom, MD op het medisch centrum van de Universiteit van New York.  “Het is vaak een goede vorm van bewegen, het kan de hersenen stimuleren en een goed geestelijk functioneren bevorderen. Voor sommigen vormt seksuele expressie de meest elementaire manifestatie van de ware ik”.

Voor mensen in verzorgings- en verpleeghuizen speelt de staf een essentiële rol in wat en hoe seksualiteit door de bewoners beleefd kan worden. Belangrijk is een juiste interpretatie van seksuele gebeurtenissen en een goede reactie daarop. Vaak wordt seksueel gedrag van ouderen meer als een probleem gezien dan een uiting van liefde en intimiteit. Seksueel gedrag dat verband houdt met romantiek veroorzaakt meer dan eens humoristisch bedoelde reacties en plagerijtjes. Medewerkers voelen zich nog vaak bedreigd, raken verward of voelen zich in verlegenheid gebracht en reageren met afkeuring of negeren erotische gedragingen. Uit interviews met vrouwelijke verpleegkundigen bleek hun reactie op een masturberende oudere man er één te zijn van geschokt zijn, horror en onzekerheid over hoe hiermee om te gaan. Hoewel zij hun walging uitspraken over seksueel handelende mannen, geloofden zij dat vrouwen nooit dusdanig gedrag zouden vertonen.

Onderzoek, voorlichting en training maar vooral openheid kunnen bijdragen aan meer ruimte voor deze gevoelens en daarmee meer welzijn voor ouderen en chronisch zieken. Tamara McClintock, professor psychiatrie aan de Universiteit van California: “Ouderen kunnen behoefte hebben aan seks. We hoeven alleen maar voldoende privacy te bieden in de verschillende settings waarin zij leven, zodat zij kunnen genieten net als de rest van ons”.

Een huidsdier geeft plezier.

Aai een zachte warme kat of speel met een hond wiens staart maar blijft wiebelen. Je ontspant en je hart wordt een beetje warmer. Bevorderen huisdieren het plezier bij ouderen en chronisch zieken?  Onderzoekers hebben aangetoond dat dieren de menselijk emoties beïnvloeden. Een huisdier hebben en verzorgen verbetert de gezondheid aanzienlijk.

Een studie in de Journal of the American Geriatrics Society (1999) laat al zien dat ouderen met huisdieren een betere fysieke gez0ndheid hebben en zich geestelijk prettiger voelen dan diegenen zonder beestje. Ze zijn actiever en kunnen beter met stress omgaan. Een andere studie noteert een aanzienlijke lagere bloeddruk. Het Eden Aternatief organisatiemodel voor verzorgingshuizen vindt ook in Nederland weerklank. In deze instellingen mogen ouderen hun huisdieren gewoon houden. De voorstanders van dit model claimen een 15% lager sterftecijfer onder bewoners.

In Amerika zijn al diverse belangengroepen voor ouderen met huisdieren. Wat wil je, als je daardoor een aantoonbaar langer en gezonder leven mag leiden, meer plezier aan gezelschap mag beleven. Huisdieren kunnen entertaiment, liefde, veiligheid en rust bij de ouderen te weeg brengen. Er gaan verhalen als deze. Een oudere dame lag in coma in het ziekenhuis. Specialisten krijgen haar niet bij kennis. Op een dag smokkelt de dochter van de vrouw de kat van haar moeder mee naar binnen. De kat springt op het bed, begint te snorren en ………. de vrouw ontwaakt.

Huisdieren houden van mensen gewoon voor wie ze zijn. Ze zijn vergevingsgezind, loyaal en geven onvoorwaardelijke liefde.

Ouderen vinden TV-kijken nog steeds leuk.

TV-kijken doen we bijna allemaal. Soaps, drama, nieuws. Maar waar kijken mensen die ouder zijn naar? Uit onderzoek blijkt dat zij het liefst beelden uit de realiteit zien.

Ouderen kijken veel TV. Maar anders dan veel mensen veronderstellen, doen ze dat niet om een leegte uit hun leven te verdrijven. Ouderen kijken bewust, op een manier die bij hen past. Ook Margot van der Goot van de Radboud Universiteit rondde vorig jaar een studie hierover af. Van der Goot: “Ouderen ervaren het kijken naar TV als positief”.

Hoewel het kijkgedrag onder ouderen sterk varieert, kijken ze gemiddeld meer TV dan andere leeftijdgroepen. Entertaiment is daarbij drijfveer nummer één. Opvallend is dat het zien van leeftijdgenoten positief wordt gewaardeerd. Programmamakers kiezen echter bij voorkeur andere groepen om in beeld te brengen. Zij vinden ouderen waarschijnlijk niet zo aantrekkelijk om te zien.

Radio is minder populair, terwijl kranten lezen weer veel voorkomt.

Een plezierervaring hoeft geen plezierige herinnering te zijn.

Anderen helpen plezier te beleven is in. Kijk maar naar de toenemende stroom boeken, tijdschriftartikelen, coaches en onderzoekers. Maar weten we wel hoe dat moet? Het woord plezier wordt zo veel gebruikt. Daarnaast ontstaat vaak verwarring tussen de ervaring en de herinnering. Misschien is praten over plezier zelfs wel een illusie omdat we daarmee de essentie van de ervaring verstoren.

Iemand geniet van een video-opname en vertelt dat aan het einde het beeld enorm begon te trillen. “Dat deed de hele ervaring teniet”. Hij bleef achter met een herinnering. De herinnering was bedorven en de herinnering was alles dat hij kon bewaren. Volgens professor Daniel Kahneman, nobelprijswinnaar en één van de meest invloedrijke psychologen van dit moment, bestaan we eigenlijk uit twee persoonlijkheden. Allereerst een ervarende persoonlijkheid die in het heden leeft. De doctor benadert deze als hij vraagt “doet het pijn als ik je hier aanraak”. En er is een herinnerende persoonlijkheid. Deze houdt het verhaal van ons leven bij. De doctor: “hoe heb je je de afgelopen tijd gevoeld”. Twee heel verschillende entiteiten die bij plezierbeleving vaak worden verward.

Onze herinneringen-zelf is een verhalenverteller. Heel belangrijk daarbij is hoe het eindigt. Loopt iets goed af, dan is de totale herinnering goed. Als het plezierige hoogtepunt ergens midden in de ervaring optreed, ontwikkelt zich een herinnering die een stuk minder hoog scoort. De ervarende-zelf leeft het leven, van moment tot moment. Je kunt je afvragen wat er met deze momenten gebeurt. Daniel Kahneman: “Ze gaan voor altijd verloren.  Ze worden volledig genegeerd door de herinnerende zelf, maar ze vormen wel ons leven”.

Vanuit je herinnering maak je beslissingen. We kiezen niet op basis van ervaringen, maar op basis van herinneringen. Zelfs als het gaat om onze  toekomst. Daardoor kan het eigenaardige verschijnsel optreden dat ons herinneringen-zelf ons naar een ervaring toe sleept, waar we qua ervaring helemaal niet op zitten te wachten. Dat gebeurt vaak als we op vakantie gaan. De factor tijd speelt bijvoorbeeld helemaal geen rol in een herinnering. Een tweede week vakantie levert nauwelijks nieuwe ervaringen en krijgt daardoor geen plaats in een herinnering.

De twee persoonlijkheden in ons hebben ieder hun eigen concept van plezierbeleven. Bij de eerste is het moeilijk een beeld te krijgen van de impact van moment tot moment. Eigenlijk gaan we op in een ervaring. Bij de tweede is het zeer duidelijk. Hier is meestal een oordeel aan verbonden over hoe de persoon ‘denkt’ over zijn plezier. Dat is heel anders. Als je dus zoekt naar manieren om de plezierbeleving te bevorderen, kom je, afhankelijk van waar je je op richt, op heel verschillende mogelijkheden.

Ouderen willen blijven fietsen.

De vergrijzing in Nederland neemt toe. Dit heeft belangrijke invloed op het verkeer en weggebruik, zeker als we naar het aantal fietsenden kijken. Is fietsen tot op hoge leeftijd verslavend? Onderzoek uit 2006 van de ouderenorganisatie KBO en de Fietsersbond liet verbluffende cijfers zien over het aantal 80 jarigen op de fiets.

De huidige ouderen fietsen graag. Zo maken jonge senioren (65-75jaar) een derde van hun korte verplaatsingen met de fiets. Meer dan tachtig procent van de 75-plussers fietst nog regelmatig. Zelfs van de 80-plussers fietst nog altijd 72 procent. De senioren gebruiken de fiets vooral om boodschappen te doen, voor recreatieve tochtjes, voor bezoek aan familie en vrienden, doktersbezoek en vrijwilligerswerk. Ouderen vinden fietsen vooral gezond, ontspannend, goed voor het milieu en belangrijk voor het behoud van zelfstandigheid. Dat laatste geldt vooral voor vrouwen. Daarnaast voelen oudere fietsers zich ook fit en gezond.

De Fietsersbond roept fietsfabrikanten op te investeren in ‘hip’ en ‘stoer’ vormgegeven fietsen met trapondersteuning, lage instap en spiegel.

Fietsen zit ons in het bloed.

Kinderen beginnen al met 4 jaar op een loopfietsje zonder trappers. Mandjes, zitjes met of zonder regenschermpje. Maakt fietsen ons land bijzonder. Ja. Nederland staat al tientallen jaren boven aan de ranglijst betreffende het aantal fietsende inwoners per vierkante kilometer.

Dit filmpje kwam ik tegen op Youtube. Het laat ons de generatie zien, waarmee we nu te maken hebben in onze verzorgings- en verpleeghuizen, maar dan in hun jeugd. Werkelijk alles werd met de fiets gedaan en een hoop plezier dat er aan werd beleefd! Het lijkt ons als Stichting BOZ uiterst waardevol om al deze herinneringen opnieuw te gebruiken.

Muziektherapie vermindert de vraag naar medicijnen.

We produceren geluiden om met elkaar te communiceren. Je stem, een trommel, de bel van een fiets. Samen kan het muziek zijn. Horen we enkel signalen of doen we er meer mee? Muziek heeft vanuit zichzelf een helende werking.

Niets nieuws? De toepassing van muziektherapie verdient hernieuwde aandacht. David Schofman is doctor en muziek therapeut in Austin, Texas. Hij schrijft voor iedere patiënt een eigen muziekrecept voor. Hij werkt op individuele basis om de specifieke behoeften te achterhalen. “Ik vraag naar de muziekvoorkeuren en test een reeks muziekstukjes, zegt Schofman. “We kijken naar de fysieke reacties en de fysiologische respons. Zijn beiden positief, dan is dat een plus. Dat is dan een bouwsteen om het recept op te baseren”.

Schofman heeft zijn dienstverlening inmiddels onder gebracht in een bedrijf dat inmiddels een aantal verzorgingstehuizen voor ouderen en chronisch zieken tot klant mag rekenen.

Keer het verouderingsproces om!

We leven in een wereld met subtiele signalen. Eén van de berichten die je kan vormen is dat veroudering ongewenst is en tot achteruitgang leidt. Zomaar een verhaaltje? Ellen Langer, psycholoog aan Harvard, voert al jaren intensief experimenten uit op dit onderwerp en ………….. we kunnen het verouderingsproces omkeren!

Het begon enkele jaren geleden toen Langer zich met een groep oudere mannen afzonderde in een oud Engels hotel. Van binnen was alles veranderd naar 20 jaar terug. De mannen werd gevraagd hun verleden te vergeten en daadwerkelijk te handelen alsof zij terug in de tijd hadden gereist. Het idee was om te zien of het veranderen van de gedachten over de eigen leeftijd kan leiden tot werkelijke veranderingen in de gezondheid en fitheid.

De bevindingen waren verbluffend. Na slechts een week hadden de mannen in de experimentele groep (in vergelijking met een controle groep van dezelfde leeftijd) meer gezamenlijke flexibiliteit, verhoogde beweeglijkheid en minder artritis in hun handen. Hun mentale scherpte was meetbaar gestegen en ze hadden een betere houding en manier van lopen. Buitenstaanders schatte de mannen aanzienlijk jonger in dan die van de controlegroep. Met andere woorden, het verouderingsproces was met deze enkele ingreep teruggedraaid.

Sindsdien heeft Langer vele experimenten gedaan die allen in dezelfde richting wijzen. Een tweede voorbeeld uit haar verslag. Deze keer met behulp van een gewone optometrist ogen grafiek. Dat is de grafiek met de enorme E bovenaan en een neergaande lijn van kleinere en kleinere letters die uiteindelijk onleesbaar worden. Wat als je dit omkeert? De regelmatige grafiek schept de verwachting dat de letters op enig moment niet meer te lezen zijn. Zou het omdraaien van de kaart ook de verwachting omdraaien, zodat lezers denken dat de letters verderop leesbaar zouden worden?

Dat is precies wat ze vond. De testpersonen konden nog steeds de kleinste lettertjes niet lezen, maar zodra zij verwachtte dat de letters duidelijker werden, waren zij in staat kleinere letters te lezen dan dat zij normaal zouden kunnen. Hun verwachtingen en dus hun mentaliteit verbeterde hun werkelijke gezichtsvermogen.

Langer pleit niet voor andere leestests. Haar punt is dat we elke dag omringd worden door subtiele signalen dat veroudering een onwenselijke periode van achteruitgang is. Deze signalen maken het moeilijk om waardig ouder te worden.

Hopelijk veel plezier.

“Hoop doet leven”.  Maar is dat werkelijk zo? Studieresultaten van november vorig jaar tonen aan dat het vasthouden aan hoop chronisch zieke mensen minder plezier oplevert, dan een confrontatie met voldongen feiten.

Hoop vormt een belangrijk bestanddeel van geluk, maar er is een donkere kant aan. Hoop kan ertoe leiden dat mensen de voortgang in hun leven uitstellen. Een studie aan de universiteit van Michigan rapporteert over een onderzoek met twee groepen patiënten met darmkanker. De ene groep kreeg te horen dat na verloop van tijd de darm weer aan kon groeien en een aangebrachte stoma verwijderd zou worden. De andere groep werd medegedeeld dat de operatie blijvend hun leven zou veranderen. Na zes maanden kon de laatste groep veel meer plezierige ervaringen rapporteren dan de eerste groep.

“Wij denken dat ze gelukkiger werden doordat ze verder gingen met hun leven. Ze realiseerden zich dat ze geen andere keuze hadden dan verder te gaan vanuit de omstandigheden waarin ze terecht gekomen waren,” zegt Peter Ubel, directeur aan het Universitair Medisch Centrum en tevens professor Internal Medicine. “Hoopvolle mededelingen hoeven niet in alle gevallen in het belang van de patiënt te zijn en kunnen in de weg staan van emotionele acceptatie”, aldus Ubel.