Een plezierervaring hoeft geen plezierige herinnering te zijn.
Anderen helpen plezier te beleven is in. Kijk maar naar de toenemende stroom boeken, tijdschriftartikelen, coaches en onderzoekers. Maar weten we wel hoe dat moet? Het woord plezier wordt zo veel gebruikt. Daarnaast ontstaat vaak verwarring tussen de ervaring en de herinnering. Misschien is praten over plezier zelfs wel een illusie omdat we daarmee de essentie van de ervaring verstoren.
Iemand geniet van een video-opname en vertelt dat aan het einde het beeld enorm begon te trillen. “Dat deed de hele ervaring teniet”. Hij bleef achter met een herinnering. De herinnering was bedorven en de herinnering was alles dat hij kon bewaren. Volgens professor Daniel Kahneman, nobelprijswinnaar en één van de meest invloedrijke psychologen van dit moment, bestaan we eigenlijk uit twee persoonlijkheden. Allereerst een ervarende persoonlijkheid die in het heden leeft. De doctor benadert deze als hij vraagt “doet het pijn als ik je hier aanraak”. En er is een herinnerende persoonlijkheid. Deze houdt het verhaal van ons leven bij. De doctor: “hoe heb je je de afgelopen tijd gevoeld”. Twee heel verschillende entiteiten die bij plezierbeleving vaak worden verward.
Onze herinneringen-zelf is een verhalenverteller. Heel belangrijk daarbij is hoe het eindigt. Loopt iets goed af, dan is de totale herinnering goed. Als het plezierige hoogtepunt ergens midden in de ervaring optreed, ontwikkelt zich een herinnering die een stuk minder hoog scoort. De ervarende-zelf leeft het leven, van moment tot moment. Je kunt je afvragen wat er met deze momenten gebeurt. Daniel Kahneman: “Ze gaan voor altijd verloren. Ze worden volledig genegeerd door de herinnerende zelf, maar ze vormen wel ons leven”.
Vanuit je herinnering maak je beslissingen. We kiezen niet op basis van ervaringen, maar op basis van herinneringen. Zelfs als het gaat om onze toekomst. Daardoor kan het eigenaardige verschijnsel optreden dat ons herinneringen-zelf ons naar een ervaring toe sleept, waar we qua ervaring helemaal niet op zitten te wachten. Dat gebeurt vaak als we op vakantie gaan. De factor tijd speelt bijvoorbeeld helemaal geen rol in een herinnering. Een tweede week vakantie levert nauwelijks nieuwe ervaringen en krijgt daardoor geen plaats in een herinnering.
De twee persoonlijkheden in ons hebben ieder hun eigen concept van plezierbeleven. Bij de eerste is het moeilijk een beeld te krijgen van de impact van moment tot moment. Eigenlijk gaan we op in een ervaring. Bij de tweede is het zeer duidelijk. Hier is meestal een oordeel aan verbonden over hoe de persoon ‘denkt’ over zijn plezier. Dat is heel anders. Als je dus zoekt naar manieren om de plezierbeleving te bevorderen, kom je, afhankelijk van waar je je op richt, op heel verschillende mogelijkheden.
